مردمك -
آموزش
توالت رفتن يكي از مراحل مهم رشد كودك محسوب مي شود. بدن و
مغزكودك مداوم در حال رشد است و در هر مرحله آمادگي هايي لازم است تا
آموزش بتواند باعث كسب مهارتي شود.
آموزش توالت نيز از اين امر مستثني نيست. اگر رشد جسماني و رواني كودك
زير بناي لازم را براي آن فراهم نكردهباشد هر ميزان تلاش در اين زمينه جز
ناكامي نتيجه اي در بر ندارد.
آمادگي كودك
پس اولين سوال اين است كه آيا كودك براي رفتن به توالت آماده شده است.
زمان آمادگي كودكان براي آموزش توالت يكسان نيست. بسياري از كودكان اولين
نشانههاي آمادگي را در فاصله سنين 18 ماهگي و دو و يا سهسالگي نشان
ميدهند. دامنه سني متوسطي كه بيشتر كودكان آمادگي كامل مييابند 2.5 تا
3.5 سالگي است و كودكاني نيز هستند كه خارج از اين دامنه قرار ميگيرند.
عوامل مختلفي باعث اين تغيير مي شود كه مهمترين آنها عبارتند از:
جنسيت، ترتيب تولد كودك (فرزند اول يا دوم يا آخر خانواده بودن)، و
شخصيت او. عوامل اجتماعي و فرهنگي نيز در اين امر دخيلاند.
نشانههاي عمومي آمادگي كودك
صرفنظر از اينكه اين آمادگي زودتر يا ديرتر فرارسد، نشانههاي عمومي آن عبارتند از:
- كودك ميتواند در طي روز به مدت دوساعت يا پس از خواب نيمروز خشك بماند.
- كودك از پوشك كثيف ناراحت است و ميخواهد بلافاصله عوض شود.
-كودك علاقه فزاينده به دستشويي نشان ميدهد.
ـ وضعيت ادراري يا اجابت مزاج كودك، كاملاً معمولي است و قابل پيشبيني.
- كودك ميتواند با حرفزدن، نشانههاي چهرهاي، يا زبان بدن به شما نشان دهد كه او بايد به دستشويي برود.
- كودك آمادگي لازم براي دنبال كردن دستورالعملهاي ساده كلامي را دارد
(مانند «دستشويي برو» يا «شلوارتو در بيار» يا «روي لگن بشين»)
آمادگي والدين
مسئله بعدي آمادگي والدين است. شما بايد مطمئن شويد كه آماده هستيد. اگر
واقعه مهم خانوادگي در شرف وقوع است كه ممكن است روند آموزش را به تاخير
بياندازد يا خللي ايجاد كند آن را به زمان ديگر موكول كنيد. مثلاً يكي از
نزديكان شما در صدد است براي دو هفته به منزل شما بيايد و مهمان شما باشد.
ويا شما بارداريد و در دو ماه آينده براي زايمان به بيمارستان خواهيدرفت
يا شوهرتان سفري در پيش دارد كه برنامه خانواده را بههم خواهد زد.
آغاز آموزش كودك
وقتي كودك و شما آمادگي لازم را داريد ميتوانيد كار را آغاز كنيد. ولي
بهخاطر داشته باشيد كه يك آموزش دهنده خوب بايد انگيزه خود و آموزش شونده
را بالا نگهدارد و از همان آغاز صبورو مثبت باشد و مداومت بهخرج دهد.
آغاز آموزش توالت براي كودك بايد يك آغاز مهم و جالب باشد. اين امر
ميتواند با خريدن يك لگن قشنگ با نظر كودك و يا خريدن شورتهاي جديد آغاز
شود و يا با يك اعلان كوچك در خانواده مبني بر بزرگ شدن دختر يا پسرتان و
يك جشن كوچك همراه شود.
بگذاريد اين آغاز براي او و منحصر به او باشد مثلاً از او بخواهيد كه
لگنش را انتخاب كند و يا بگويد كه ميخواهد لگنش را كجا بگذارد. چرا كه در
آغاز او ميتواند با لباس روي آن بنشيند تا به آن عادت كند.
با يك ديدگاه مثبت و كمي خلاقيت ميتوانيد اين آموزش را به صورت فرصت
خوبي براي ارتباط سالم و عميق با كودك خود درآوريد. هنگام نشستن او روي
لگن كه در آغاز كوتاه هم نيست شما لازم است با او باشيد و با او حرف بزنيد
يا برايش قصه بگوييد يا كتاب داستان بخوانيد.
اگر با شروع اين مرحله كودك علاقهمندي نشان نداد، همكاري لازم را نكرد
و يا پس از علاقه نشاندادن اوليه نااميد شد و نتوانست به آن ادامه دهد،
كار را متوقف كنيد و لگن را به مدت حداقل چند هفته يا چند ماه در گوشهاي
بگذاريد و منتظر فرصت بعدي شويد. مطمئن باشيد كه اين فرصت دوباره فراهم
خواهد شد و كودكتان نشانهاي بروز ميدهد كه شما خواهيد دانست وقت آن فرا
رسيدهاست.
بسياري به آموزش كودك همچنان ادامه ميدهند و اين فرايند گاهي يك سال
هم بهطول ميانجامد و با ناكاميها، تنشها و ناراحتيهاي بسياري براي
كودك و والدين بهخصوص مادر همراه است.
زماني كه كودك آمادگي كامل داشته باشد گاهي حتي در كمتر از يك يا دو ماه هدف مورد نظر محقق خواهد شد.
هنگام شروع مجدد، هيجان و خوشبيني نسبت به آينده را سرخط فكري خود
قرار دهيد و اطمينان داشته باشيد كه نشانههاي رشد و تغيير اتفاق خواهند
افتاد و كودك شما نيز همانند همه كودكان ديگر اين مرحله رشدي را پشت سر
خواهد گذاشت.
تشويق
تشويق و پاداش در آموزش توالت بسيار موثر است. اين شماييد كه ميتوانيد
اين مشوقها را انتخاب كنيد. بوسيدن و در آغوشگرفتن، تشويق كلامي، تلفن
زدن به پدر يا مادر بزرگ يا پدربزرگ در انجام موفقيت آميز توالت رفتن،
كشيدن يك جدول روزانه و دادن تمبر برگردان براي هر بار رفتن به دستشويي و
يا دادن يك اسباب بازي كوچك جالب به كودك ميتوانند نمونههاي مناسبي
باشند.
سطوح مختلف تشويق بايد با موفقيت كودك هماهنگ باشد و اين والدين هستند
كه با انتخاب درست پاداش، بايد انگيزه كودك را براي توالت رفتن بالا
نگهدارند.
اجتناب از تنبيه
نحوه برخورد با آموزش توالت كودك در ميزان موفقيت آن نقش مهمي دارد. اگر
بچه در روز يا شب كنترل خود را از دست داد و خود را خيس كرد نبايد تنبيه
شود. والدين بايد با حداكثر سرعتي كه ميتوانند او را تميز كرده و حداقل
شرمندگي را براي او فراهم كنند.
توالت رفتن نبايد امري ترسناك براي كودك باشد اگر چنين است بايد بدانيم كه ما براي او اين امر را ترسناك ساختهايم.
والدين بايد در اين امر با كودك صبور، تشويق كننده و توضيح دهنده باشند ومداومت بهخرج دهند.
آموزش توالت گاهي ميتواند با ناكامي همراه باشد ولي اين موضوع نبايد
هيچ تعارضي بين شما و كودكتان ايجاد كند. آموزش توالت هيچ فرقي با ساير
جنبه هاي رشد اوليه كودكي ندارد. اگر شما كودكتان را تحقير يا تنبيه كنيد
و يا بيش از اندازه با او منفي برخورد كنيد ممكن است بعدها با مشكلات
بسياري در زندگي مواجه شود.
چند نكته مهم
- هرگز كودك را در پوشك كثيف نگه نداريد. اين امر هيچ كمكي به آموزش سريع
تر توالت نميكند. تنها چيزي كه نصيب شما ميشود جوش و التهاب و سرخي بدن
كودك و رنج بيشتر اوست.
- كودك در دوران آموزش توالت بايد لباسهاي ساده كه دسترسي او به توالت را آسان ميسازد بپوشد.
- آموزش توالت به كودك بايد در همه فضاهايي كه او در طي روز يا شب حضور
دارد به طور هماهنگ صورت گيرد مثلاً خانه، مهد كودك، منزل مادر بزرگ يا در
مهماني.
- در آغازآموزش بايد بارها به كودك ياد آوري شود كه در طي روز به توالت
برود، تقريباً هر يك ساعت و نيم تا دوساعت. اما به نظرميرسد زمانهايي
براي ياد آوري بسيار ضروري است مانند قبل و بعد از خواب نيمروز، قبل و
بعد از خواب شبانه، قبل از رفتن به حمام و يا ماشين سوارشدن.
سرانجام به خاطر داشته باشيد كه اين مرحله براي كودك شما يك چالش است و
براي شما فرصت خوبي براي گذراندن زماني لذتبخش و مفيد با او. در گذراندن
اين چالش كوچك رشدي با كودك خود همراه شويد و از آن لذت ببريد.
