موضوع :
خانه و خانواده
۲۲ آذر ۱۳۸۸ ساعت ۱۲ و ۷ دقيقه و ۵۸ ثانيه ظهر
عنوان :
“رفتار با كودكان”
كودكان تا حدود 8 يا 9 سالگي
مهارتهاي شناختي كافي براي فهم همدلي را دارا نيستند. اما يك كودك پنج
ساله معمولاً به شدت نسبت به رعايت انصاف حساس است، دغدغه اين را دارد كه
نسبت به او رفتار درستي صورت گيرد و حتي ميخواهد كه همه با يكديگر حتي با
شخصيتهاي داستانها خوب رفتار كنند. پس با اطمينان ميتوان گفت كه
جوانههاي همدلي و مهرباني در كودك ايجاد شده و حالا اين مائيم كه
ميتوانيم به پروراندن آن كمك كنيم. استفاده از برخي شيوهها در اين زمينه
بسيار موثر است:
1- احساسات را نامگذاري كنيد.
فرزند كودكستاني شما زماني ميتواند هيجانات خود را بهتر مديريت كند كه
شما احساسات او را به رسميت شناختهباشيد. بنابر اين تاجايي كه ميتوانيد
سعي كنيد براي رفتارهاي او نام بگذاريد. مثلاً «اين مهربوني تورو نشون
ميده كه با اون پسر كه توي پارك تنها روي تاب نشسته بود حرف زدي، او
احتمالاً احساس تنهايي ميكرد.» كودك تان با شنيدن اين جمله متوجه ميشود
كه شما به رفتار او توجه كردهايد و خواهد آموخت كه شما به پاسخ او ارزش
ميگذاريد و نيز خواهد فهميد كه حالات آن پسر نشان از احساس تنهايي او
دارد و رفتار او، مهربان تعبير ميشود. همچنين او نياز دارد كه هيجانات
منفي خود را بشناسد. بنابراين اگر رفتار نامهربانانهاي از سوي كودك 5
سالهتان ديديد نترسيد از اينكه به او بگوييد «اين كار تو كه اسباببازي
رو از دست برادر كوچولوت قاب زدي واقعاً اونو غمگين كرد. چكار ميتوني
بكني تا او احساس بهتري پيدا كنه؟»
2- به رفتار همدلانه و مهرباني او پاداش دهيد. وقتي
كودك 4 يا 5 ساله شما يك كار مهربانانه انجام ميدهد عملش را به او گوشزد
كنيد و سعي كنيد در اين مورد تا حد امكان دقيق و مشخص حرف بزنيد «تو سخاوت
بهخرج دادي وقتي تمام عكس برگردوناتو با دوستت قسمت كردي. من اونو ديدم
كه لبخند زد، مطمئنم كه خوشحال شد.»
3- كودك را تشويق كنيد تا درباره احساسات خود وشما حرف بزند.
كاري كنيد كه او بداند شما به چگونگي احساس او اهميت ميدهيد و تنها راه
در اين زمينه اين است كه به او بهدقت گوش دهيد. اگر او ماجرايي درباره
فرد ديگري ميگويد و در آن رابطه اظهارنظر ميكند قبل از اين كه نظرات خود
را مطرح سازيد، به نظرات او گوش دهيد. مثلاً وقتي او ميگويد كه عصباني
است آنچه او گفته با بياني ديگر به او برگردانيد «امروز احساس ميكني كه
بدخلقي. نه؟» به اين ترتيب او ميداند كه شما به او گوش ميدهيد و تشويق
ميشود تا روشنتر حرف بزند. همين طور سعي كنيد احساسات خود را نيز با او
درميان بگذاريد مثلاً «وقتي تو داد ميزني من احساس بدي پيدا ميكنم.
بذار فكر كنيم چه راه ديگهاي هست كه تو ميتوني به من بگي كه عصباني
هستي» همچنين ميتوانيد برخي از احساسات خود را كه به او هم ربطي ندارد
مطرح كنيد مثلاً «من خيلي ناراحتم كه امروز نتونستم كارامو انجام بدم» يا
«همان طور كه تو از دست خواهرت عصباني شدي من هم امروز از دست خاله عصباني
شدم ولي ما هنوز هم با هم دوستيم» به اين ترتيب فرزند 5 ساله شما هم
خواهدآموخت كه بزرگترها نيز احساسات و هيجانات مشابهي دارند و اين بخش
طبيعي زندگي است. او ميفهمد كه سازگار شدن با احساسات بخشي از رشد كردن و
بزرگشدن است.
4- به كاوش سازنده در رفتار ديگران بپردازيد.
به بچه كوچك خود مهربانيهاي ديگران را يادآور شويد. مثلاً «يادت ميياد
روز اول مدرسه معلم جديدت چقدر دوستانه رفتار كرد؟ او كمك كرد كه احساس
ترس تو كم بشه.» با اين يادآوري شما به او كمك ميكنيد كه بفهمد چگونه
اعمال ديگران ميتواند از نظر هيجاني روي او اثر بگذارد. كتاب نيز
فرصتهاي عالي براي كاوش در هيجانات ديگران ايجاد ميكند. مثلاً ميتوانيد
از كودكتان كه در حال خواندن كتاب قصهاي برايش هستيد بپرسيد كه فكر
ميكند اگر بهجاي شخصيت داستان بود در موقعيت خاص قصه ميترسيد يا شجاعت
داشت. در اين زمينه شما هم ميتوانيد احساسات خود را بيان كنيد.
5- نشانههاي غيركلامي هيجانات را آموزش دهيد.
به اين منظور يك جاي خلوت در پارك يا زمين بازي پيدا كنيد، جايي كه شما و
فرزندتان ميتوانيد بنشينيد و شاهد ديگران باشيد بدون اينكه آنها شما را
بيادب تلقي كنند و احساس ناراحتي كنند. در اين حال به بازي حدس زدن
بپردازيد و دلايل خود را هم براي حدستان بيان كنيد. مثلاً «آن مرد را
ميبيني كه بلوز زرد پوشيده؟ داره بهسرعت راه ميره و شانههاش به جلو خم
شده و صورتش در هم كشيدهشده. فكر مي كنم بهخاطر يك چيزي عصبانيه.»
6- اصول اساسي رفتار مودبانه را به او بياموزيد.
انجام رفتارهاي خوب راه بزرگ و مهمي براي كودك 5 يا 6 ساله است كه مهرباني
واحترام به ديگران را نشان دهد. كلماتي مانند «لطفاً» يا «خواهش ميكنم»
يا «ممنون» بايد از سوي كودك مثلاً 5 ساله به طور خودكار استفاده شود. به
او بگوييد كه مثلاً وقتي او مودبانه آن را درخواست ميكند شما بيشتر
خوشتان ميآيد كه غذايش را به او بدهيد و وقتي او به شما دستور ميدهد شما
دوست نداريد كه اين كار را بكنيد. حتي اگر به نظر ميرسد كه كودك اين نوع
كلمات يا جملات را طوطي وار بيان ميكند اما به كودكان آموزش ميدهد كه
رفتار محترمانه با ديگران بسيار مهم است.
البته بايد گفت كه مهربان بودن با خود
كودك ارزش هزاران هزار توضيح و گفتن اصول را دارد. درصورتي كه شما در
رابطه با كودكتان و ديگران از كلمات فوق استفاده كنيد، او خواهد آموخت كه
اين عبارات و كلمات بخشي از روابط كلامي معمولي است كه هم در خانه و هم
بيرون از آن مورد استفاده زياد دارد.
7- از خشم خود براي كنترل فرزندتان استفاده نكنيد.
بسيار طبيعي است كه شما بهعنوان پدر يا مادر به خاطر رفتارهاي متفاوت
كودك خود ناراحت شويد و بخواهيد از خشم به عنوان وسيلهاي موثر براي
مديريت رفتار او استفاده كنيد. آموزش كودكان با دستورالعمل و مثال بسيار
موثرتر است. شما ميتوانيد با كودك خود رفتار محكم داشته باشيد بدون
اينكه با خشم وعصبانيت با او برخورد كنيد. مثلاً ممكن است عليرغم تذكر
شما فرزندتان درست قبل از خوردن ناهار يك شيريني برداشته و خوردهباشد. به
جاي خشمگين شدن يك لحظه بهخود مسلط شويد و سپس ميتوانيد به او بگوييد
«من ناراحت شدم كه تو آنچه به تو گفته بودم ناديده گرفتي. حالا ديگه
نميتوني امروز شيريني ديگهاي بعدازظهر يا شب بخوري»
8- از كودكتان بخواهيد كه به ديگران فكر كند.
هر روز فرصتهاي زيادي فراهم ميشود كه شما ميتوانيد به كودكتان يادآور
شويد درباره چگونگي احساس ديگران فكر كند. مثلاً شما با او براي خريد
رفتهايد و او ميخواهد كه برايش شكلات يا آبنبات بخريد. مي توانيد از او
بپرسيد «باشه. ولي فكر ميكني خواهر يا برادر كوچولوت دلش مي خواد ما چي
براش بخريم؟» يا «فكر ميكني برادرت كه مدرسه هست يا بابا كه سر كاره چي
دوست داره براش بخريم؟»
9- به زندگي اجتماعي كودكتان توجه كنيد.
پرسيدن سوالات خاص درباره مردم در زندگي روزمره كودك، اهميت روابط اجتماعي
و رفتار مناسب با ديگران را در او تقويت ميكند. سوالاتي مانند «امروز
ساعت تفريح در مدرسه با كي بازي كردي؟» يا «امروز توي سرويس كه برميگشتي
خونه با كي حرف زدي؟» يا «موقع غذا خوردن تو مدرسه، تو و دوستات چكار
ميكنيد؟» پاسخ به اين سوالات ميتواند بحثهايي را درباره رفتار توام
بامهرباني با ديگران و احترام را پيش بكشد.
10- كودك كودكستاني خود را درگير فعاليتهاي خيريه كوچك و بزرگ كنيد.
انجام عمل مهربانانه و خير از سوي كودكان بهترين شيوه آموزش همدلي به آنان
است. وقتي شما براي همسايه بيمار يا دوست خود كه تازه بچهدار شده غذا
درست ميكنيد از كودك خود بخواهيد با شما همكاري كند. همچنين ميتوانيد
از او بخواهيد كه لباسهايي كه برايش كوچك شده براي خيريه كنار بگذارد و
داخل جعبه قرار دهد. يا از او بخواهيد اسباببازيهايي كه ديگر با آنها
بازي نميكند جمع كند تا به كودكان فقير بدهيد. يا به او كمك كنيد كارت
تشكر براي دوستان يا اقوامي كه براي تولد او هديه آوردهبودند تهيه كند.
ضمناً در هر فرصتي ميتوانيد برايش توضيح دهيد كه گاهي مردم نياز اضافي
دارند يا چيزهاي ضروري زندگي را ندارند و اگر هر كس به آنها كمك كند
آنها خوشحال ميشوند.
11- از دختر و پسر انتظار يكسان داشتهباشيد.
جامعه معمولاً از مردها به نسبت زنان انتظار همدلي كمتري دارد. بنابراين
گاهي حتي ما بدون اينكه متوجه باشيم كمتر انتظار رفتار توام با مهرباني و
محبت از سوي پسران داريم تا دختران و كمتر هم به رفتارهاي همدلانه پسران
پاداش مي دهيم. به اين ترتيب پسرمان بزرگ ميشود و تصورش اين است كه «من
بايد محكم باشم و نبايد رفتار دخترانه از خود نشان دهم» اما اگر ما در اين
آموزش مراقب باشيم، پسران هم ميتوانند مانند دختران همدلي را بياموزند و
افرادي مهربان و دلسوز بار بيايند.
http://mohsenrd.persianblog.ir/post/83/
برچسب ها
:
